Muhammed Uzunay | Türkiye Gerçekleri | Hayat,Bilim,Kültür,İnsan...

AYŞE GÜNAYSU : Türkiye’de demokrasi ve insan haklarından yana mücadelenin düşünsel boyutuna emek vermiş, muhalif entelektüel birikimde önemli payı olan, fanatizme, milliyetçiliğe karşı mücadelede saygın bir yere sahip

Türk aydınları iki cephede, Kürt ve Ermeni sorunu cephesindeki tartışmalarda önemle ve israrla diyorlar ki, milliyetçiliğin iyisi kötüsü yoktur.

Mağdur olanın milliyetçiliğine hoşgörüyle yaklaşmak milliyetçiliğe verilen bir tavizdir. Tutarlı bir milliyetçilik karşıtının anında ve koşulsuz olarak desteklemesi gereken bir önerme bu. Evet, milliyetçilik eğer iyi bir şey değilse, her koşulda iyi olmaması gerek, birisinin milliyetçiliği iyi, diğerininki kötü olamaz.

Ama mesele bence bu önermede değil, başka bir yerde: “Milli” olanla “milliyetçi” olan bir ve aynı şey mi? Adalet arayışında milliyetçi olan ve olmayan tutumun arasındaki sınır nereden geçiyor? Ve de eğer bu adalet arayışına neden olan adaletsizlik milliyetçi hedefleri gerçekleştirme çabasıyla bile isteye, kasıtlı olarak yapılmışsa, milliyetçiliğin propagandası yoluyla kitleleri örgütlemişse, bir coğrafyanın tüm kültürel mirasıyla birlikte bir milletten arındırılmasıyla sonuçlanmışsa, buna karşı çıkarken sorunun “milli” yanıyla, “adaletsizlik” yanını birbirinden nasıl ayıracağız.

Mesela, Anadolu’daki Ermeni kültür mirasının mimari örneklerini koruma, yok olmak üzere olanları onarma, yerleri gerçek adlarıyla anma gibi talepleri ileri sürmeyi, “milliyetçilik” yapmak olarak mı değerlendireceğiz? Kültür mirası doğası gereği milli olduğuna göre, onu korumak da milli değerleri korumak olacağına göre, yer adları da belirli bir dilden, bu nedenle de milli karakterde olduğuna göre, bunlar milliyetçi talepler olmuyor mu? Yok eğer bu türden talepler, örneğin Kürtlerin çocuklarına Kürtçe isim verme özgürlüğü benzeri hak taleplerini milliyetçilik değil de, temel insan hakları talepleri olarak görüyorsak, o zaman bir talebin milli olmasının, mutlaka “milliyetçi” olmasını gerektirmediği gerçeğini kabul etmiş olmuyor muyuz?

O halde ulusal/milli talepler, ulusal/milli örgütlenmeler, mutlaka milliyetçi olmak zorunda değil dememiz gerekmiyor mu? Aksi tardirde, bütün dünyada yok olmaya yüz tutmuş dil ve kültürlerin yaşatılması çalışmalarını milliyetçilik olarak görmemiz gerekmez mi? Kültürel haklar ile ulusal hakların ve insan haklarının bu kadar iç içe geçtiği koşullarda milliyetçi saiklerle, milliyetçi olmayan saikleri nasıl ayıracağız?

Sorulara devam: Milliyetçiliğin en önemli baskı araçlarından biri olduğu, devletler şeklinde örgütlenip askeri güçle donatıldığı, her zaman gerçek neden olmasa da, temeldeki ekonomik, sınıfsal çıkarları maskelemek ve kitle desteği kazanmak için kullanılan son derece etkili bir silah olduğu koşullarda, buna karşı mücadelenin nasıl tümüyle milli kimlikten arınmış olmasını bekleyebiliriz? Milli bir baskıya karşı çıkış nasıl gayrı-milli olabilir?

Ermeni meselesinde de Türk aydınlarındaki genel eğilim, diasporada soykırımın tanınması için aktif mücadele veren, panellerde inkârcılara söz verilmesini protesto eden, Türkiye ile diyalogun soykırım tanınmadan mümkün olmayacağını savunan Ermenilerin tutumunu milliyetçilik olarak görmek. Oysa bizim solda da, çevrecilikte de, feminizmde de, insan hakları alanında da bu türden farklı stratejileri benimseme durumları, politik ayrılıklar, anlaşmazlıklar var. Yani Ermeni sorununda da daha radikal olmak, mutlaka milliyetçi olmayı gerektirmiyor. Peki milli/ulusal olan ile milliyetçi/ulusalcı olan arasındaki fark nedir? Benim için, her türlü değeri, ahlaki değeri, politik değeri, insani değeri, belirlenmiş bir takım “milli menfaatler” için feda etmeye hazır olmaktır milliyetçilik. “Milli menfaat”leri bütün bu değerlerin önüne koymak, üstünde tutmaktır. Yoksa, milli nitelikli bir adaletsizlik karşısında milli kimliğini savunmak, milli öğeleri kullanan, milli hedeflere sahip bir adaletsizlik karşısında milli temelde örgütlenmek, yok olma, erime tehlikesi altındaki milli kimliği korumak istemek, bir toprak parçasını bir milletten arındırdıktan sonra, bir de kültürünü, tarihini yok sayma girişimine karşı çıkmak, bu değerleri savunmak milliyetçilik değildir. Ermeni ya da Kürt milliyetçisi yok mu? Elbette var, milliyetçilik karşıtı biri olarak onlarla aynı görüşleri paylaşmıyor olabilirim ama var olan sorunu onlara indirgemek ve sorun onlarmış gibi tartışmak istemiyorum.

Kaynak: köxüz
Yer: istanbul
Tarih: 8.6.2006

Can Dündar: Konuyla ilgilenenlere, 20 yıldır Türkiye'de milliyetçilik konusunu inceleyen Tanıl Bora'nın yeni kitabı "Medeniyet Kaybı"nı (İletişim, 2006) tavsiye ederim.

Tanıl'la geçen ekimde NTV'deki "Neden" programında konuşmuştuk, "milli refleks" meselesini... "Refleks, güdüseldir.

Bu, sanıldığı kadar doğal bir refleks değil" demişti Tanıl; "Önceden hazırlanmış bir ideolojik zihniyet kalıbı, bir nehir yatağı var. Siyasi bir gerilimde tepkiler bu mecraya doğru akıyor."
Nedir o zihniyet kalıbı:
Türke Türkten başka dost olmadığı inancı...
Her maçta hakkının yendiğine inanan takımlara özgü bir daimi mağduriyet hissi...
12 Eylül'den beri tüm siyasi alternatifler yasaklanırken milliyetçiliğin tek ve mecburi istikamet olarak önünün açılması...
Ali Desidero tiplemesindeki gibi, her meselenin bir bayrak önünde dillendirilmesinin dayatılması...
***
Toplumsal tepkiyi bu nehir yatağına akıtan gelişmeler neler?
Tam da Milliyet'in araştırmasında ortaya çıkan nedenler:
AB'nin dışlayıcı tavrı, Kuzey Irak ve Kıbrıs'taki gelişmeler, bölücü-yıkıcı diye değerlendirilen siyasal talepler...
Bize İmparatorluk mirası olan ve "Sabetaycıların gizli, iktidarı, yabancılara satılan topraklar, bölücü haritalar, sinsi misyoner faaliyetleri" gibi paranoyalardan beslenen bir dağılma-parçalanma korkusu...
Üstüne sosyal güvenlik ağlarının çözülmesi; örgütsüzlük; yoksulluğun, eşitsizliğin, adaletsizliğin artması...
Güvensizlik hissinin ciddi bir tehdit algısı yaratması...
Tanıl Bora, "Bu tehdit algısının insanlarda yol açtığı yalnızlık korkusuyla milliyetçi söylemin titreşime girdiği" kanısında...
Milliyetçilik, kaygan zeminde tutamak bulamayanlara ayağını basabileceği bir zemin ve iftiharla gösterebileceği bir kimlik sağlıyor. Hınç duygusunu boşaltıyor, acz duygusunu hafifletiyor.
***
Dünkü Milliyet'te "Milliyetçilik yükseliyor" manşetinin hemen altında, Boğaz'da yol verme kavgasında magandalarca ölüme sürüklenen iki kardeşin haberi vardı.
İki haberi birlikte değerlendirebiliriz:
Toplumda adalet sekteye uğrayınca sokağın adaleti devreye giriyor. Bu da insanları korkuya, yılgınlığa sürüklüyor.
"Nereye gidiyoruz" paniği kısa zamanda "Biri gelsin bu gidişe dur desin" talebine dönüşüyor. Milliyetçi soslu otorite arayışı, faşizme kapı aralıyor.
Bu akım ancak "öteki"lere düşmanlık yayarak ayakta kalabildiği için -yine araştırmanın ortaya koyduğu gibi- azınlıklarla dayanışma sloganları reddediliyor.
Siyasi elit de bu korkuları körükleyerek, ha bire "refleks"i şişirerek, yükselen dalganın üzerine binince milliyetçilik tırmanıyor.
***
Bence araştırmanın en ilginç yanı, milliyetçi yükselişten AKP ve MHP'nin kârlı çıktığını ortaya çıkarması...
Anadolu halkının etnik milliyetçiliğe yüz vermeyeceği bilinci ve bu tırmanışın geçici olduğu teşhisiyle alternatif politikalar geliştireceğine onlarla milliyetçilik yarışına girenlere, özellikle de CHP'ye ders olmalı bu:
Orijinali varken insanlar niye sahtesine oy versin ki?

Kaynak: Milliyet
Yer: Türkiye
Tarih: 13.3.2007